Pages Navigation Menu

Het Ultieme Verraad: Et tu Brute? – wat verraad te weeg brengt (1)

brutus_betrayalToen Julius Caesar in 44BC door 22 samenzwerende senatoren met 23 messteken werd vermoord, onder andere door zijn geliefde beschermeling Brutus, die hem nota bene in het kruis gestoken zou hebben volgens de overlevering van Plutarches, zouden Caesar’s enige en laatste woorden in het Oudgrieks juist tot hem gericht zijn: ‘Kai su, teknon?’ (ook jij, mijn kind?).  Deze dramatische bewoording komt in de latere romeinse geschiedschrijving terug in het Latijn als: ‘Tu quoque, fili mi?’ (ook jij, mijn zoon?) en ‘Et tu, Brute?’ (ook jij, Brutus?).

 

Shakespeare zou in 1599 in het toneelstuk Julius Caesar deze smartelijke uitspraak ‘Et tu Brute?’ tot meer bekendheid hebben gebracht en in de moderne tijd wordt deze uitspraak gemeengoed om aan te duiden dat men zich volslagen onverwacht en totaal onthutst door een naaste verraden voelt. Het ultieme verraad.

Maar wat is het ultieme verraad eigenlijk? We kennen het Judasverraad, het ouder-kind verraad, het liefdesverraad en het landverraad als de meest ernstige, ultieme vormen van verraad. Wat hebben ze gemeen? Wat onderscheidt ze van het ‘kleine verraad’, van het bedrog en de leugen?

In de eerste plaats is dat de Ernst van de directe gevolgen voor het slachtoffer.

In het geval van Julius Caesar en Jezus is dat de dood door moord. Uiteraard zijn het iconische voorbeelden die staan voor de veel minder bekende slachtoffers uit de geschiedenis, maar vooral voor de onnoemelijk vele onbekende slachtoffers die in oorlogen, onder wrede regimes of zelfs in criminele circuits door verraad gedood werden. Maar ook voor hen die in een doodgewone huiselijke, huwelijkse of familiekring vermoord werden. Bijvoorbeeld wanneer de dader zich, wel of niet vermeend, bedreigd voelde door verlating, scheiding, (familie)eerverlies of door ontmaskering van gedrag dat een extreem schaamte en schuldgevoel of strafangst heeft opgewekt.

De ernstige gevolgen betreffen ook de zelfgekozen dood van de slachtoffers die na het ultieme verraad elk zelfvertrouwen en levensperspectief hebben verloren als gevolg van liefdesverlies, van een onmiddellijk carrièreverlies door professionele of maatschappelijke uitstoting, door een soms volledig bezitsverlies. De dood is weliswaar het meest ernstige gevolg van ultiem verraad maar ook eerder uitzondering dan regel. Het ultieme verraad wordt desondanks wel vaak beleefd als ‘dodelijk, moordend, fataal’ vanwege het sociale isolement en de ernstige psychische en lichamelijke gevolgschade die er vaak mee gepaard gaat.

Het onvermijdelijke gevolg van het verraad is ook indirect ernstig voor degenen die op enigerlei affectieve wijze met de verradene te maken hebben: de geliefden, de vrienden of zelfs hele bevolkingsgroepen die zich door de dood van hun land-, ras-, geloofs- of seksegenoot gemakkelijk ernstig bedreigd kunnen gaan voelen.

In de tweede plaats is er het onderscheid in de Duur van de gevolgen van ultiem verraad t.o.v. het ‘kleine verraad.’

Niet zelden is de impact levenslang, in het bijzonder voor publieke figuren die nooit in de massa kunnen verdwijnen en die niet door de tijd in hun nabije leefgemeenschap en door de media vergeten worden. Voor het slachtoffer ligt dan de breuk het meest gevoelig in de primaire affectieve hechtingsbanden met de partner, de kinderen, de familie en vriendenkring en die breuk is niet zelden onoverkomelijk. Vooral als de naasten erg belast worden door psychische en fysieke ontwrichting van het slachtoffer, zeker als deze ook nog (vermeend) moreel laakbaar gedrag zou hebben getoond. Ook de intimi worden in dat geval gemakkelijk meegezogen in de sociale uitstoting van het slachtoffer.

In de derde plaats is er de Onomkeerbaarheid van de gevolgen van het verraad.

Dader en slachtoffer zouden zich in het allerbeste geval op den duur nog met elkaar kunnen verzoenen maar dat laat de inmiddels verwoestende gevolgen onverlet.

Een echte Verzoening is meestal niet meer mogelijk. Vergeving door het slachtoffer kan mogelijk wel, omdat dit de enige manier is om het hoofd boven water te houden en zich te bevrijden van de chronische woede, het verscheurende verdriet en de aanhoudende zelfpijniging en zelfhaat.

Spijtbetuiging en wroeging bij de verrader zullen ongetwijfeld meestal optreden wanneer de verrader zich de onevenredige, vernietigende gevolgen van zijn immorele daad na enige tijd realiseert. Maar zolang het feit van het verraad niet openlijk, in een direct contact met het slachtoffer wordt toegegeven, zolang er geen erkenning gegeven wordt voor het aangedane leed, er geen oprechte empathie getoond wordt voor de aangedane schade en er geen poging gedaan wordt om tot enige vorm van emotionele of materiele reparatie te komen, in dat geval zal elk herstel van vertrouwen onmogelijk zijn.

Ook kunnen psychologische factoren bij het slachtoffer een verzoening in de weg staan. Allereerst door het stapeleffect van het al eerder in het leven meerdere malen getraumatiseerd zijn, vooral in de jeugd door ouders, verzorgers, opvoeders. In dat geval ontwikkelt het kind veelal een basaal wantrouwen tegen medemensen waardoor een hertraumatisering door verraad in de volwassenheid elke verzoening en vertrouwensherstel in de weg staat.

Ook de volwassene met meerdere pijnlijke ervaringen van verbroken affectieve hechtingsbanden is uitermate kwetsbaar. Vooral op oudere leeftijd wanneer de psychische en energetische spankracht dusdanig is afgenomen om nog te vechten voor een verzoening met de koude feitelijkheid van menselijke relaties. Ze geven door hun vervuild vertrouwen de mensenwereld sneller op, incluis zichzelf.

Ook het bewust of onbewust vast willen houden aan het trauma van verraad, als een excuus om niet weer een nieuw risicovol (affectief) leven te hoeven opbouwen, kan een belangrijke factor zijn. In het bijzonder bij hen wiens persoonlijkheid zich kenmerkt door weinig zelfrespect en zelfvertrouwen of extreme sensitiviteit.

Hetzelfde geld voor personen die uit hun lijden ‘ziektewinst’ proberen te halen. Dat wil zeggen:  bij hen die hun geëtaleerde lijden gebruiken als verhulde wraak op de verrader die, illusoir of niet, door middel van hun publieke lijden alsnog overwonnen moet worden. Lijden als lustvolle revanche.

In de vierde plaats is het Perspectief van waaruit de verrader en het slachtoffer het verraad zien van belang. Men kan verraad labelen als ‘klokkenluiden’, ‘burgerplicht’, ‘zelfbescherming’ of zelfs ‘gerechtvaardigde revanche’. En het slachtoffer kan daartegenover het verraad beleven als ‘wraakactie, verkrachting van vertrouwen’, ‘loyaliteitsmoord’, maar dat alles maakt het nog niet tot een verraad. Mogelijk is er dan wel sprake van bedrog, leugen, huichel, verlinken, maar bv. het aanbrengen van een naaste frauderende collega of stelende zoon kan een gerechtvaardigd hoger belang dienen.

Bij het ultieme verraad speelt dus nog een andere essentiële factor een rol, nl. een door beide verondersteld wederzijds vertrouwen voorafgaand aan de breuk. De beide partijen ervaren aanvankelijk een wederzijds respect, openheid, loyaliteit en betrouwbaarheid dat na het verraad definitief verloren gaat.

 

-

Facebooktwitterlinkedinmail