Pages Navigation Menu

Ayn Rand : het kapitalisme als filosofisch ideaal

Als jongeling was ik in de eind jaren zestig een fervent lezer van de economisch filosofische romans van Ayn Rand, een vluchtelinge uit Sovjet Rusland die naar Amerika uitweek. Zij verzette zich tegen iedere vorm van politiek collectivisme, zelfs  in beperkte vormen als de sociaal democratie.

De kern van haar filosofie was dat een mens dient toe te geven aan zijn belangrijkste antropologische kenmerk: egoïsme. Alleen de volledig zelfzuchtige vrije mens zal inzien dat hij derhalve ook de vrije zelfzuchtigheid van anderen dient de respecteren. Zelfzuchtig als hij is, vermijdt hij geweld en concurreert hij slechts met anderen. Egoïsme als deugd. Een wereld met alleen economische oorlog.

In een vrije economische markt komt de zelfzuchtige mens al ondernemend tot de grootse creativiteit in economische ontwikkeling van goederen en diensten, wetenschap, technologie, artisticiteit en kunst.  Zijn grootse vijanden vormen de overheid, met haar wetten en belastingen, de vakbonden en de kritische nieuwsmedia.

Ambtenaren, intellectuelen en vakbondsleiders parasiteren over de rug van de ondernemende individuen, omdat zij zogenaamd de zwakken in de samenleving beschermen. De zwakken zijn in haar ogen alle mensen die de deugdzaamheid van het ethisch egoïsme nog niet hebben ontdekt, en zich het liefst wentelen in de rol van slachtoffer.  Zij pogen hun deel van de door de ondernemers gecreëerde welvaart te bemachtigen zonder er zelf voor te werken.

Haar filosofie laat zich op generlei wijze uit over Godsdienst (ook wel verstandig in Amerika) of Moraal. De ethisch zelfzuchtige mens doet een ander nooit tekort en hoeft zich ook nooit te excuseren.

Haar mensbeeld is een ideaal van kapitalistische helden, economische supermannen. Dergelijke mensen zijn natuurlijk zeldzaam. Ayn Rand onderkent niet dat de mens biologisch een samenwerkend groepsdier is, haar romanfiguren doen alles alleen en hebben maar beperkte sociale contacten. De mens is van nature zeker niet alleen zelfzuchtig, maar ook empathisch. Psychologisch is de mens ook niet zo consistent als haar helden. De mens is immers zijn begeerte in kracht en zwakte, in goede en in slechte daden.

Er wordt beweerd dat Rand’s filosofie nog altijd de politieke ideologie vormt voor leidende Amerikaanse economen, zoals de voormalig Fed-voorzitter Alan Greenspan.  Dat deze vorm van ideologisch autisme door hedendaagse economen nog serieus wordt genomen lijkt me onwaarschijnlijk. Waar Rand’s filosofie toe leidt heeft de bankencrisis ons geleerd: die machtig egocentrische ondernemers moesten gered worden door die vermaledijde overheden.  

Maar ik heb destijds wel genoten van al die pockets, die nu vergeeld in mijn bibliotheek staan. Van helden als de bevlogen architect Howard Roark en de stakende ondernemer John Galt ( ..heel het machtige raderwerk van de maatschappij staat stil, als u als ondernemer dat wil’’).

facebooktwitterlinkedinmail