Pages Navigation Menu

Economie = maatschappijvisie

 

Een van de centrale politieke twistappels in de economie is de vraag welke rol de overheid mag, kan of behoort te spelen in het economisch systeem. De opvattingen daarover variëren van : geen enkele rol die de vrije markt kan vervullen (dus de overheid dient zich te beperken tot kerntaken als defensie,  politie e.d.), zoals de Amerikaanse conservatieve marktdenkers bepleiten. Het andere extreem is een overheid met een volledig sturende rol, zoals we die in het staatskapitalisme van China zien functioneren. Die opvattingen vloeien natuurlijk voort uit de onderliggende metafysische en antropologische mens- en wereldbeelden, of ideologieën zo u wilt.

In het Amerikaanse beeld functioneert de maatschappij  het best, als individuen vrij, zelfredzaam, creatief, ondernemend hun eigen leven en welvaart kunnen ontwikkelen in een vrije markt van onderlinge concurrentie, maar ook van samenwerking binnen de lokale gemeenschap. Iedere mens is zelf verantwoordelijk, ook voor zijn wellicht te beperkte talenten en zijn menselijke zwakheden of toevallig ongelukkige omstandigheden. Zwakte is te overwinnen door hard te werken. De zorg voor zwakbedeelden is een taak voor de particuliere liefdadigheid.

Het is het typisch 18e eeuwse protestants godsdienstige model van deugd en verlossing. Niet-productief te leunen op de gemeenschap vormt in deze de grootste economische zonde. Op basis van deze filosofie ontwikkelde de Amerikaanse maatschappij zich de afgelopen honderd jaar tot de welvarendste ter wereld.

In China zien we nog steeds de afspiegelingen van het keizerlijke confuciaanse model: het streven naar een harmonieuze gemeenschap gebaseerd op strak centraal leiderschap van de bureaucratische elite, ook al noemt die elite zich nu de communistische partij. Het ‘maatschappelijk belang’ staat boven ieder wettelijk grondrecht van individuen. In betrekkingen met andere landen staat het landsbelang voorop en is alles geoorloofd, ook economische oorlogvoering. De welvaart in China stijgt ondanks de maatschappelijke kosten  (bijv. totale ontwrichting van het platteland en de ecologie) al 20 jaar spectaculair.

Beide extreme varianten van een economisch systeem zijn succesvol in termen van gecreëerde welvaart in goederen en diensten. Maar dat geldt ook voor tussenvarianten, zoals bijvoorbeeld het Duitse Rijnlandmodel.

Ieder economisch systeem, iedere visie op de rol van de overheid, is dus gebaseerd op politieke filosofie. Het is derhalve erg lastig om puur over economische vraagstukken te discussiëren zonder er de onderliggende politiek filosofische kijk bij te betrekken. Die visies van politici komen in de media in de one-liners en 30 seconden spreektijd jammer genoeg nauwelijks aan bod.

 

 

Deel of print dit artikel

facebooktwitterlinkedinmail